<< Powrót
ZADANIA I RODZAJE SPRZĘGIEŁ
BUDOWA I DZIAŁANIE SPRZĘGIEŁ CIERNYCH
1. Zadania sprzęgieł samochodowych: 
    - łączy silnik ze skrzynką biegów, 
    - umożliwia płynne ruszanie pojazdem, 
    - chwilowo odłącza napęd od silnika (np. przy zmianie biegów), 
    - nie dopuszcza do zniszczenia elementów układu napędowego przy nadmiernym 
      obciążeniu (występuje wtedy tzw. poślizg).
       
2. Rodzaje sprzęgieł samochodowych 
    - Sprzęgła cierne (np. rys. 1.1. str. 6), 
    - Sprzęgła elektromagnetyczne (rys. 1.4 str. 7), 
    - Sprzęgła hydrokinetyczne (rys. 1.6 str. 8).
   
3. Klasyfikacja i odmiany sprzęgieł ciernych (tzn. działających na zasadzie tarcia) 
3.1. Podział sprzęgieł ciernych ze względu na konstrukcję: 
        - jednotarczowe, 
        - dwutarczowe, 
        - wielotarczowe. 
3.2. Podział sprzęgieł ciernych ze względu na środowisko, w którym pracują: 
       - sprzęgła suche, 
       - sprzęgła mokre (zanurzone w oleju). 
3.3. Podział sprzęgieł ze względu na sposób sterowania: 
       - ze sterowaniem mechanicznym (pedał, dźwignia, linka itd.), 
       - ze sterowaniem hydraulicznym (pedał, pompa, przewody itp.), 
       - ze sterowaniem pneumatycznym (pedał z zaworem, sprężarka, przewody itp.). 
3.4. Odmiany sprzęgieł ciernych ze względu na sposób wywołania tarcia pomiędzy 
       powierzchniami ciernymi: 
       - sprzęgła, w których tarcie jest wywoływane siłą sprężyny (sprężyn), 
       - sprzęgła odśrodkowe, w których tarcie jest wywołane siłą odśrodkową rosnącą 
         wraz z prędkością obrotową silnika (umożliwia to samoczynne działanie 
         mechanizmu) - rys. 1.7 str. 8, 
       - sprzęgła półodśrodkowe, w których siła sprężyn jest wspomagania siła 
         odśrodkową (co zmniejsza siłę potrzebną do rozłączenia sprzęgła przy mniejszych 
         prędkościach obrotowych silnika) - na rys. 1.3 str. 8 siłę odśrodkową zapewniają 
         ciężarki. 
Uwaga: W pojazdach samochodowych mają także zastosowanie sprzęgła działające 
               samoczynnie i sterowane elektronicznie (rys. 1.15 str. 11). W ten sposób 
               eliminowany jest lewy pedał.   
1. Ogólna budowa klasycznego sprzęgła ciernego (wg rys. 1.1 i 1.2 str. 6): 
     - tarcze (oporowa na kole zamachowym, sprzęgła i dociskowa), 
     - elementy dociskowe (sprężyny dociskowe, ich obejmy i pokrywa sprzęgła), 
     - mechanizm wyłączający (dźwigienki, łożysko wyciskowe, dźwignia pedału).
          
2. Ogólna zasada działania sprzęgła ciernego (wg rys. 1.1 i 1.2 str. 6): 
     - podczas przenoszenia napędu tarcza sprzęgła jest zaciśnięta pomiędzy kołem 
       zamachowym a tarczą dociskową, 
     - potrzebny nacisk zapewniają sprężyny śrubowe lub centralna sprężyna talerzowa, 
     - do odciągnięcia tarczy dociskowej od tarczy sprzęgła służą dźwigienki wyłączające 
       lub wycinki sprężyny talerzowej, 
     - wyłączenie sprzęgła odbywa się przez osiowe przesunięcie łożyska (pierścienia) 
       wyciskowego w kierunku koła zamachowego za pomocą dźwigni i pedału. 
Uwagi:  
     - Zastosowanie centralnej sprężyny talerzowej znacznie upraszcza konstrukcje 
        sprzęgła (m.in. nie występują dźwigienki wyłączające) i eliminuje potrzebę regulacji 
        sprzęgła. 
     - Sprzęgła dwutarczowe (rys. 1.3 str. 7) stosuje się w przypadkach, gdy do  
        przenoszenia momentu obrotowego potrzebna jest duża powierzchnia okładzin 
        ciernych a wymiary  sprzęgła nie mogą być duże.
        
3. Konstrukcja wybranych elementów sprzęgła 
3.1. Tarcza sprzęgła (rys. 1.8 str. 9) to: 
        - piasta żeliwna lub stalowa z otworem wielowypustowym, 
        - tarcza nośna stalowa, 
        - okładziny cierne; obecnie jako bezazbestowe organiczne materiały włókniste z wełny 
          stalowej, żużlowej i włókna poliaramidowe związane żywicą syntetyczną 
          i kauczukiem syntetycznym (na okładziny stosuje się również spieki metalowe). 
Uwaga: Niekiedy tarcza sprzęgła posiada tłumik drgań skrętnych (rys. 1.9 str. 9), który 
               tłumi uderzenia występujące przy gwałtownym włączaniu sprzęgła. Wtedy trwałość 
               takiej tarczy jest znaczna. 
3.2. Tarcza dociskowa jest wykonana zazwyczaj z żeliwa i ma stosunkowo dużą masę 
        w celu lepszego akumulowania ciepła wywiązującego się przy poślizgu sprzęgła. 
3.3. Dźwigienki wyłączające wykonywane jako odlewy z żeliwa, odkuwki stalowe lub 
        wytłoczki z blachy stalowej. Dźwigienka może posiadać śrubę regulacyjną do 
        regulacji luzu między dźwigienka a łożyskiem wyciskowym (rys. 1.10 str. 9). 
3.4. Łożysko wyciskowe jako łożyska toczne i czasami jako pierścienie grafitowe 
        z dodatkowym pierścieniem metalowym (rys. 1.11 str. 9). 
3.5. Konstrukcja mechanizmów sterujących sprzęgłem: 
        - części służące do sterowania sprzęgłem za pomocą cięgna (rys. 1.12 str. 10), 
        - zespoły i części hydraulicznego układu wyłączania sprzęgła 9 rys. 1.13 i 1.14 str. 10). 
Zadanie domowe. Pytanie kontrolne nr 3 str. 30  
Zadanie domowe. Pytanie kontrolne nr 1 str. 30.